23 sierpnia w Sejnach odbyły się obchody 107. rocznicy wybuchu Powstania Sejneńskiego. Uroczystość była okazją do oddania hołdu uczestnikom walk z 1919 roku, przypomnienia ich losów oraz uhonorowania osób zaangażowanych w dokumentowanie historii zrywu i zachowanie pamięci o weteranach.

Obchody rozpoczęła Msza Święta w Bazylice Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach, odprawiona w intencji poległych oraz weteranów walk o wolność, niepodległość i granice Polski.

Po nabożeństwie uczestnicy przeszli pod Pomnik Powstania Sejneńskiego i Czynu Niepodległościowego Ziemi Sejneńskiej. W miejscu upamiętniającym uczestników walk złożono kwiaty i zapalono znicze. Oprawę uroczystego przemarszu zapewniła Orkiestra Dęta OSP Sejny.

Dalsza część obchodów odbyła się w Ośrodku Kultury w Sejnach. Zebranych powitał burmistrz Miasta Sejny Dorian Grzegorz Krause.

W swoim wystąpieniu burmistrz podkreślił, że pamięć o trudnych wydarzeniach sprzed ponad wieku nie musi dziś dzielić Polaków i Litwinów. Choć historia obu narodów została naznaczona konfliktem o przynależność tych ziem, współcześnie jesteśmy bliskimi sąsiadami. Pielęgnowanie pamięci o własnych bohaterach może iść w parze z wzajemnym szacunkiem, dialogiem i budowaniem dobrych relacji na polsko-litewskim pograniczu.

Burmistrz zwrócił również uwagę, że Powstanie Sejneńskie potwierdza ważne miejsce Sejn na historycznej mapie Polski. Dzieje miasta i całej Sejneńszczyzny stanowią część historii walki o granice i niepodległość odradzającej się Rzeczypospolitej.

Medale „Reipublicae Memoriae Meritum”

Jednym z ważnych punktów uroczystości było wręczenie medali „Reipublicae Memoriae Meritum”. Odznaczenia wręczył zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski.

Medale otrzymali:

• ks. Jan Dargiewicz,
• Maciej Tomasz Plesiewicz,
• Barbara Miszkiel,
• Justyna Stolarska.

Medal „Reipublicae Memoriae Meritum” jest przyznawany osobom szczególnie zasłużonym w działalności publicznej i społecznej na rzecz upamiętniania wydarzeń oraz postaci z historii Narodu Polskiego. Stanowi również wyraz uznania za wspieranie działalności Instytutu Pamięci Narodowej i opiekę nad grobami oraz miejscami pamięci.

Uhonorowane osoby od lat angażują się w zachowanie i upowszechnianie historii walk o wolność i niepodległość, dokumentowanie losów ich uczestników oraz przywracanie pamięci o bohaterach związanych z Sejneńszczyzną.

Liczby, nazwiska i losy uczestników walk

Marek Kawczyński z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Białymstoku przedstawił wyniki prac dotyczących uczestników walk o wolność i niepodległość Polski. Prelekcja obejmowała dane dotyczące liczby weteranów, ich losów oraz działań podejmowanych w celu odnajdywania i oznaczania miejsc ich spoczynku.

Przywołane informacje pokazały skalę udziału mieszkańców Sejneńszczyzny w działaniach niepodległościowych oraz ogrom pracy, którą nadal należy wykonać, aby odtworzyć historie konkretnych osób. Poszukiwania prowadzone są na podstawie dokumentów archiwalnych, informacji przekazywanych przez rodziny i badań lokalnych.

Tabliczki „Grób Weterana” dla rodzin

Szczególnym momentem spotkania było wręczenie rodzinom weteranów zaświadczeń potwierdzających wpisanie mogił ich bliskich do ewidencji oraz tabliczek „Grób Weterana”. Wręczył je zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

Tabliczki umieszczane na mogiłach informują, że spoczywają w nich osoby uczestniczące w walkach o wolność i niepodległość Polski. Są widocznym znakiem pamięci o ludziach, których działalność przez wiele lat pozostawała nieznana, zapomniana lub niedostatecznie udokumentowana.

Wpisanie grobu do ewidencji przywraca pamięć o konkretnym człowieku, jego działalności i miejscu spoczynku. Ma to szczególne znaczenie dla rodzin weteranów, które często przez kolejne pokolenia przechowują dokumenty, fotografie i wspomnienia dotyczące swoich przodków.

Przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej uhonorowali również osoby z Sejneńszczyzny zaangażowane w przywracanie pamięci o uczestnikach walk o niepodległość. Doceniono pracę związaną z poszukiwaniem informacji o weteranach, dokumentowaniem ich losów, odnajdywaniem miejsc pochówku oraz upowszechnianiem historii regionu.

Dzięki współpracy rodzin, lokalnych badaczy, społeczników i pracowników IPN możliwe jest przywracanie nazwisk kolejnych uczestników walk, uzupełnianie ich biografii oraz trwałe oznaczanie miejsc ich spoczynku.

Krzyże Powstania Sejneńskiego

Podczas uroczystości wręczono również Krzyże Powstania Sejneńskiego. Uhonorowano nimi osoby, które przez lata zabiegały o zachowanie pamięci o zrywie z 1919 roku, dokumentowały jego dzieje, przybliżały losy jego uczestników oraz upowszechniały wiedzę o znaczeniu Powstania Sejneńskiego.

Wśród uhonorowanych znaleźli się:

• Stanisław Buchowski,
• ks. Kazimierz Gacki,
• Piotr Szyryński,
• Jan Góral,
• płk Jan Sadowski.

Krzyże odebrali przedstawiciele rodzin uhonorowanych osób. Wręczyli je członkowie Kapituły Krzyża Powstania Sejneńskiego – Jarosław Antoni Domosławski oraz Jan Stanisław Kap.

Pamięć ważna dla mieszkańców i rodzin

W obchodach uczestniczyli zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku dr hab. Krzysztof Sychowicz, pracownicy Instytutu, przedstawiciele władz samorządowych, organizacji społecznych i środowisk pielęgnujących pamięć historyczną.

Szczególne znaczenie miała bardzo liczna obecność rodzin weteranów oraz rodzin osób uhonorowanych. Niemal wszystkie zaproszone rodziny wzięły udział w wydarzeniu. Pokazuje to, jak dużą wagę mieszkańcy Sejn i okolic przywiązują do historii regionu oraz udziału swoich przodków w walkach o wolność i niepodległość.

Powstanie Sejneńskie pozostaje nie tylko jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach miasta. Jest również żywą częścią historii wielu rodzin, przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Pamięć ta buduje lokalną tożsamość i pozwala lepiej rozumieć znaczenie Sejn oraz całej Sejneńszczyzny w historii Polski.

Uroczystość zakończył koncert pieśni patriotycznych w wykonaniu Chóru Ziemi Sejneńskiej pod dyrekcją Emilii Melon.

Powstanie Sejneńskie – ważny punkt historii Polski

Powstanie Sejneńskie wybuchło w okresie kształtowania się granic odrodzonej Rzeczypospolitej. Jego bezpośrednią przyczyną było pozostanie litewskiej administracji i wojska na terenach położonych po polskiej stronie tzw. linii Focha, wyznaczonej decyzją państw Ententy.

Zryw zorganizowała Polska Organizacja Wojskowa. Siłami powstańczymi dowodził por. Adam Rudnicki, natomiast działaniami prowadzonymi w terenie kierował ppor. Wacław Zawadzki „Rózga” – jeden z inicjatorów i najważniejszych dowódców powstania.

Walki rozpoczęły się w nocy z 22 na 23 sierpnia 1919 roku. Jedną z pierwszych akcji przeprowadziła samodzielna kompania pchor. Piotra Łankiewicza „Piotrowskiego”. Oddział nocnym marszem zajął Krasnopol, a następnie dotarł do Sejn, rozbrajając po drodze litewskie posterunki.

W powstaniu uczestniczyło ponad tysiąc członków suwalskiego okręgu Polskiej Organizacji Wojskowej. Sejny przechodziły z rąk do rąk, a powstańcy odpierali kontrataki wojsk litewskich, wspieranych również przez niemieckich ochotników. Podczas walk poległ ppor. Wacław Zawadzki.

Powstańców wsparły oddziały Wojska Polskiego. 28 sierpnia 1919 roku Sejny zostały ostatecznie opanowane przez stronę polską, a wojska litewskie wyparte za linię Focha.

Zwycięstwo przyczyniło się do przyłączenia gmin Sejny, Krasnopol, Berżniki i Giby do Polski. Wyznaczona wówczas granica przetrwała do dziś.

Powstanie Sejneńskie, podobnie jak Powstanie Wielkopolskie i Powstania Śląskie, należało do zwycięskich polskich zrywów okresu walki o granice II Rzeczypospolitej. Mimo swojego znaczenia pozostaje jednak wydarzeniem znacznie mniej obecnym w powszechnej świadomości historycznej. Tym większe znaczenie ma dokumentowanie jego dziejów oraz zachowanie pamięci o ludziach, którzy stanęli do walki o przynależność Sejn i Sejneńszczyzny do Polski.

Organizatorzy obchodów

Głównym organizatorem obchodów 107. rocznicy Powstania Sejneńskiego było Stowarzyszenie Rodzin Weteranów Walk o Niepodległość Polski w latach 1863–1920.

Współorganizatorami uroczystości byli: Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Białymstoku, Powiat Sejneński, Miasto Sejny, Gmina Sejny, Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach, Związek Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej Okręg Ziemi Sejneńskiej, Grupa Rekonstrukcji Historycznej 24. Baonu Korpusu Ochrony Pogranicza „Sejny” oraz Ośrodek Kultury w Sejnach.
__________________________________________

Obchody rozpoczęły się już wieczorem 22 sierpnia. Przedstawiciele władz samorządowych oraz Związku Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej zapalili znicze w miejscach związanych z historią Powstania Sejneńskiego.

Hołd oddano przy memoriale poświęconym por. Wacławowi Zawadzkiemu „Rózdze”, tablicy upamiętniającej wizytę Józefa Piłsudskiego w Sejnach, tablicy pamiątkowej Tadeusza Katelbacha oraz przy Pomniku Powstania Sejneńskiego.